Let's Boogie
Güncelleme tarihi: 2 saat önce
Ardıç Kokusundan Dans Pistine
Bazı cümleler bilgi vermek için kurulmaz.
Bir odayı harekete geçirmek için söylenir.
Let’s boogie.
Hadi dans edelim.
Bu sözün ardından kimse dansın tarihini, müzik türünün sınırlarını ya da gece için hazırlanmış ayrıntılı programı sormaz. Plak dönmeye başlamış, ilk bas hattı duyulmuş ve odadaki hareketsiz kalma ihtimali ortadan kalkmıştır. Ceket sandalyenin arkasına bırakılır, içecek güvenli bir yere konur ve insanın gündüz boyunca üzerinde taşıdığı ciddiyet birkaç dakikalığına askıya alınır.
Let’s boogie, bir öneriden çok küçük bir komuttur.
Fakat itaat etmesi keyiflidir.
Bugün bu sözü duyduğumuzda zihnimizde çoğunlukla 1970’ler ve 80’lerin başı canlanır: dönen disko topları, renkli ışıklar, geniş paçalı pantolonlar, saten gömlekler, platform ayakkabılar ve bas gitarın karşısında uzun süre direnemeyen kalabalıklar…
Oysa boogie, disko çağından çok daha önce dans ediyordu.
Kelimenin kesin kökeni bütünüyle aydınlatılmış değildir. Çeşitli Afrika dillerindeki ritim, vurmak ve dans etmekle ilişkili sözcüklerle bağlantılar kurulmuştur; fakat bunların hangisinin doğrudan kaynak olduğunu kesin biçimde söylemek kolay değildir. Bildiğimiz şey, boogie’nin asıl müzikal hayatını 19. yüzyılın sonlarında Amerika’nın güneyindeki Afro-Amerikan topluluklarında bulduğudur.
Boogie-woogie, blues’un piyano üzerinde yorulmak bilmeyen hâlidir.
Sol el, tekrar eden kuvvetli bir bas kalıbını sürdürür. Sağ el onun üzerinde kısa melodiler, kırılmalar ve karşılıklar dolaştırır. Bir el zemini sürekli hareket hâlinde tutarken diğeri üstünde özgürce oynar. Müzik sanki yerinde durduğu hâlde ileri doğru giden bir trene benzer.
Bu benzetme bütünüyle tesadüf değildir. Boogie-woogie’nin erken gelişimi, kuzeydoğu Teksas’ın demiryolları, kereste kampları, barları ve dans edilen kalabalık mekânlarıyla ilişkilendirilir. Piyanistler bir yerden diğerine gider, duydukları ritimleri taşır ve başka müzisyenlerden aldıkları kalıpları dönüştürürdü. Buharlı trenlerin düzenli vuruşları, rayların tekrarlanan sesi ve hareket hâlindeki ağır makinelerin ritmi bu müziğin çevresinde dolaşır.
Boogie-woogie, dinleyenin bir köşede uslu biçimde oturması için yapılmamıştı.
Bedenin buna bir cevabı olmalıydı.
1928’de Clarence “Pinetop” Smith’in kaydettiği Pinetop’s Boogie Woogie, müzik türüne adını veren ilk büyük kayıtlardan biri oldu. Şarkının içinde yalnız müzik yoktu; dans edenlere ne zaman hareket edeceklerini söyleyen talimatlar da vardı. 1930’ların sonunda boogie-woogie Carnegie Hall’a kadar ulaştığında, bir zamanlar Güney’in siyah topluluklarında, barlarda ve ev partilerinde gelişen piyano dili artık geniş kitleleri dans ettiriyordu.
Sonra ritim yoluna devam etti.
Rhythm & blues’a, swing’e ve erken rock’n’roll’a karıştı. Piyano gitarla, basla ve büyük orkestralarla buluştu. Boogie kelimesi zamanla yalnız belirli bir piyano tekniğini değil, ritme kapılmayı, dans etmeyi ve gecenin bir yerinde kendini gereğinden fazla iyi hissedip bunu saklamamayı anlatmaya başladı.
1970’lere gelindiğinde kelime yeni evini disko pistinde buldu.
Disko, yalnızca beyaz takım elbiseler ve stüdyo ışıklarıyla çekilmiş televizyon programlarından ibaret değildi. New York’un siyah, Latin ve queer topluluklarının dans gecelerinde; ana akım eğlence dünyasının dışında kendilerine özgür bir alan kurmaya çalışan insanların kulüplerinde büyüdü. Dans pisti, gündüz hayatında kim olduğunu açıklamak zorunda kalan insanların gece boyunca açıklama yapmadan var olabildiği bir yere dönüştü.
DJ’in görevi yalnız şarkı çalmak değildi.
Geceyi kesintisiz hâle getirmekti.
Plaklar birbirine bağlandı, parçalar uzadı, bas hatları güçlendi ve müzikteki duraklamalar azaltıldı. Amaç bir şarkıyı dinleyip alkışlamak değil; kalabalığın hareketini mümkün olduğunca uzun süre bozmamaktı. Disko topu tavanda dönerken odadaki yüzler sırayla ışığa çıkıyor, sonra yeniden karanlığa karışıyordu.
Bu çağda boogie her yerdeydi.
T. Rex 1976’da I Love to Boogie diyordu. Baccara bir yıl sonra Yes Sir, I Can Boogie ile Avrupa’yı dans ettirdi. A Taste of Honey, Boogie Oogie Oogieyi söyledi. Earth, Wind & Fire ile The Emotions ise 1979’da bütün gece hayatını tek bir yere taşıdı:
Boogie Wonderland.
Kelime artık yalnız bir müzik türünün adı değildi.
Gecenin açık davetiyesiydi.
Let’s Boogie çayını tasarlarken tam olarak bu davet duygusundan yola çıktık. Fakat reçetenin müziğe gelmeden önce uğraması gereken başka bir yer vardı:
Bar.
Daha doğrusu, barın arkasında duran bir cin şişesi.
Cin, renksiz görünüşünün altında şaşırtıcı kalabalık barındıran içkilerden biridir. İlk bakışta şeffaf, temiz ve açıklaması kolay görünür. Oysa kapağı açıldığında ardıç, turunçgil kabukları, tohumlar, kökler, çiçekler, otlar ve baharatlardan oluşan görünmez bir botanik topluluk ortaya çıkar.
Bu topluluğun değişmeyen başrolü ardıçtır.
Bir içkinin cin sayılabilmesi için ardıcın yalnız reçetede bulunması yetmez; kokuda ve tatta baskın karakter olması gerekir. Diğer bütün botanikler onun çevresinde hareket edebilir, onu genişletebilir, yumuşatabilir ya da daha çağdaş bir yöne çekebilir. Fakat sahnenin sahibi ardıçtır.
Bir bakıma cin, ardıcın kurduğu ve diğer bütün malzemelerin sırayla solo aldığı bir müzik grubudur.
Let’s Boogie’nin reçetesi de bu grubun çay biçimindeki provasıdır.
Ardıç tanesi ilk bas hattını kurar. Reçineli, çamsı, kuru ve serin kokusuyla daha ilk anda cini hatırlatan karakter odur. Tadında orman havası, ezilmiş iğne yapraklar ve hafif bir kabuk acılığı vardır. Bütün reçete onun çevresinde dönmeye başlar.
Ardıç durursa parça biter.
Kişniş tohumu ritme ikinci olarak girer. Taze yaprağının yeşil ve keskin kokusundan farklı biçimde, kurutulmuş tohumu daha sıcak, narenciyemsi ve hafif baharatlıdır. Cin reçetelerinde ardıcın en sık rastlanan eşlikçilerinden biri olmasının nedeni de budur: Ardıcın ciddi çam karakterini daha parlak bir yöne açar.
Müzik grubunda kişniş, davulun hi-hat’i gibidir.
Ardıcın ağır bas vuruşları arasında küçük, parlak sesler çıkarır; ritmin içine hava sokar ve parçanın fazla karanlıklaşmasını engeller.
Limon kurusu bu parlaklığı büyütür. Cinlerin çoğunda turunçgil kabuklarının görevi, ardıç ve köklerin koyu karakterini yukarı kaldırmaktır. Let’s Boogie’de limon, disko topuna vuran ilk spot ışığı gibi çalışır. Kendi başına bütün odayı aydınlatmaz; fakat döndükçe diğer malzemelerin üzerinde kısa parlamalar bırakır.
Bir an kişniş görünür.
Bir an kakule.
Sonra ışık yeniden ardıca döner.
Biberiye, reçetenin yeşil ve aromatik gitarıdır. Çamı andıran tarafıyla ardıca yaklaşır; fakat daha güneşli, daha otsu ve daha Akdenizli bir çizgi çizer. Ardıcın serin ormanını açık havaya taşır. Keskinliğiyle parçanın kenarlarını belirginleştirir ve yeşil çayın bitkisel karakterine bağlanır.
Kakule ise dans pistinin parfümüdür.
Narenciyemsi, çiçeksi, hafif okaliptüslü ve tatlı baharatlı kokusuyla tek bir tanımın içine girmeyi reddeder. Kalabalığın arasından geçen birinin ardında bıraktığı koku gibi, fark edildiği anda kaynağı uzaklaşmış olur. Reçeteye doğrudan tatlılık vermeden egzotik ve hafifçe gösterişli bir hava katar.
Gösterişli olması burada kusur değildir.
Bu gece zaten sadelik iddiasında değildir.
Meyan kökü parçanın duyulmayan fakat bedende hissedilen alt frekansıdır. Topraksı, koyu ve kendine özgü tatlılığıyla botaniklerin keskinliğini birbirine bağlar. Ardıç, kişniş ve biberiyenin sivri uçlarını yuvarlarken reçetenin sonunda uzun süre kalan bir sıcaklık bırakır.
Bir kulüpte bas sesini bazen kulağınızdan önce göğsünüzde hissedersiniz.
Meyan kökü de böyle çalışır.
Hibiskus ise bütün bu cin botaniklerinin arasına 1970’lerin ışığını getirir. Klasik bir London Dry cin reçetesinin zorunlu malzemesi değildir; ama çağdaş bir damıtıcının renkli ve deneysel dünyasına rahatlıkla girebilir. Çayda ise mayhoşluğu ve koyu pembe-kırmızı tonu sayesinde sahnenin ışık tasarımını üstlenir.
Ardıç ile biberiyenin yeşil dünyası bir anda fuşyaya, mora ve kırmızıya çarpar.
Hibiskus olmasaydı reçete iyi düzenlenmiş, ciddi ve botanik bir içecek olarak kalabilirdi. Onun gelişiyle gece başlar. Işıklar kısılır, renkler belirginleşir ve az önce yalnız kokularını incelemekte olduğumuz malzemeler dans etmeye koyulur.
Yeşil ve beyaz çay ise bu alışılmadık grubun sahnesidir.
Cin yapımında bu görevi nötr tarımsal alkol üstlenir. Kendi karakterini bütünüyle kaybetmeden botaniklerin aromalarını toplar, taşır ve damıtma sırasında yeni bir bütünlüğe dönüştürür. Let’s Boogie’de alkolün yerini çay yaprakları alır.
Yeşil çay reçeteye yapı, bitkisellik ve hafif burukluk verir. Ardıç, biberiye ve kişnişin yeşil taraflarını taşıyacak sağlam bir ritim kurar. Beyaz çay ise daha ince, yumuşak ve havadar karakteriyle bu yapının içine boşluk bırakır. Her vuruşun arasını sesle doldurmaz; bazı notaların asılı kalmasına izin verir.
Yeşil çay bedeniyse, beyaz çay harekettir.
Biri dans pistini kurar.
Diğeri üzerinde dönmek için yer açar.
Teknik olarak bu malzemeleri suyla birlikte damıtmak bize cin vermezdi. Cin için ardıcın belirgin biçimde öne çıktığı, yeterli alkol derecesine sahip tarımsal kökenli bir distile içki gerekir. Fakat ardıç, kişniş, meyan kökü, limon, biberiye ve kakule nötr alkolde bekletilip yeniden damıtılsa; yeşil çay, beyaz çay ve hibiskus da çağdaş botanik dokunuşlar olarak dikkatle kullanılsa, ortaya gerçekten bir cin reçetesine çok yaklaşan bir içki çıkabilirdi.
Yani Let’s Boogie, cini taklit eden aromalı bir çay değildir.
Başka bir hayatta cin olabilecek botaniklerin, bu hayatta çay yapraklarıyla kurduğu gruptur.
Damıtma kazanı yerine demlik vardır.
Nötr alkol yerine sıcak su.
Kokteyl kadehi yerine fincan.
Ama ritim aynıdır.
Çayın reçetesiyle adı arasındaki bağ tam burada kurulur. Cin de boogie de ilk bakışta zahmetsiz görünür. İyi bir cin yalnızca şeffaf bir içki, iyi bir dans parçası yalnızca tekrarlanan bir ritim sanılabilir. Oysa ikisinin arkasında çok hassas bir denge vardır.
Ardıç fazla yükselirse diğer bütün botanikleri ezer. Kişniş fazla konuşursa içki sabunsu veya keskinleşebilir. Meyan kökü gereğinden çok olursa her şeyi tatlı bir ağırlığa çeker. Kakule parfümü ele geçirebilir, biberiye bütün sahneyi kendi yeşiline boyayabilir.
Dans müziğinde de durum farklı değildir.
Bas kuvvetli olmalı ama diğer sesleri yutmamalıdır. Davul düzeni korurken mekanikleşmemeli, melodi akılda kalırken hareketi durdurmamalıdır. Her unsur kendi yerinde ne kadar önemliyse, gerektiği anda geri çekilmeyi bilmesi de o kadar önemlidir.
İyi bir reçete ile iyi bir groove aynı şeyi yapar:
Birçok farklı parçayı, insanın tek tek hesaplamayı bırakıp bütüne teslim olacağı kadar doğal biçimde bir araya getirir.
Let’s Boogie’nin 1970’ler ve 80’lerle kurduğu bağ yalnızca nostaljik görüntülerden ibaret değildir. O dönemin eğlence anlayışında bugünün fazlasıyla düşünülmüş kusursuzluğundan farklı bir cüret vardı. Renkler daha parlak, yakalar daha geniş, saçlar daha büyük ve dans ederken utanma eşiği daha düşüktü.
İnsanlar iyi görünmek istiyordu elbette.
Fakat asıl mesele hareket etmekti.
Disko pistinde birkaç dakika boyunca mesleğiniz, yaşınız, gündüz söylediğiniz ciddi cümleler ve ertesi sabah yapmanız gerekenler önemini kaybedebilirdi. Müzik demokratik bir emir veriyordu: Ritmi duyuyorsan bu alanın bir parçasısın.
Cin kadehi de bu sahnenin doğal aksesuarlarından biridir. Ardıç ile limonun serin kokusu, buzun kadehte çıkardığı ses ve renkli ışıkların şeffaf içkinin üzerinde kırılması… Let’s Boogie bu görüntüyü alkole ihtiyaç duymadan fincana taşır. Bir kokteylin botanik zarafetiyle dans pistinin gösterişini aynı demliğin içinde buluşturur.
Fakat burada bir ayrıntı önemlidir:
Çay, gecenin ertesi sabah pişman olunacak kısmıyla ilgilenmez.
O yalnızca ışıkları, ritmi ve iyi hissetme ihtimalini alır.
Bu nedenle Let’s Boogie’yi içerken sakin biçimde oturmanız elbette mümkündür. Kimse fincanı bırakarak salonun ortasında dönmenizi şart koşmaz. Fakat ardıç ile limon yükseldiğinde, kakule aradan geçtiğinde ve hibiskus suyu koyu bir parti ışığına çevirdiğinde reçetenin küçük bir beklentisi olduğunu hissedersiniz.
En azından omuzlardan biri ritme hafifçe katılabilir.
Belki ayak masanın altında belli belirsiz hareket eder.
Belki hiç kimsenin görmediğinden emin olduktan sonra başınız müziğe uyar.
Boogie zaten büyük koreografiler istemez.
İlk hareketi ister.
Bir zamanlar Teksas’ın piyano başında duran siyah müzisyenlerinden New York’un disko kulüplerine, oradan Earth, Wind & Fire’ın Boogie Wonderlandına uzanan bütün o uzun yolculuk tek bir basit fikri taşır:
Ritim başladıysa, ona cevap verin.
Ardıç bas hattını çoktan kurdu.
Kişniş vuruşları sayıyor.
Limonun ışığı disko topuna değdi.
Kakule parfümünü bırakmış, hibiskus salonu mora boyamış ve beyaz çay pistte yer açmış durumda.
Bundan sonrası bir çay daveti değildir.
Let’s boogie.
Yorumlar